وبلاگ
مهارتهای 10 گانه زندگی از نگاه سازمان بهداشت جهانی
امروزه مهارت جایگاه مهمی در موفقیت افراد دارد. هرچند تا چندسال قبل افراد با کسب مدارک دانشگاهی می توانستند شغل خوبی برای خود دست و پا کنند، اما امروزه این مهارتها هستند که عامل تعیین کننده در کسب موفقیت توسط افراد هستند. در یک تقسیم بندی پایه ای مهارت ها به دو دسته مهارتهای سخت و نرم تقسیم می شوند.
مهارتهای سخت مهارت هایی هستند که افراد را در استفاده از ابزارهای تولیدی و یا ارائه خدمات توانمند می کنند. معمولا مراکز آموزشی فنی حرفه ای و هنرستان ها این مهارتها را در سطح پایه به افراد آموزش داده و بعد از آن افراد برای تکمیل آموزش مهارتهای سخت به انستیتوهای تخصصی فناوری می روند. مهارتهای نرم به مجموعه مهارت هایی گفته می شود که دامنه کاربرد گسترده تری نسبت به مهارتهای سخت داشته و همه انسانها برای یک زندگی خوب به آنها نیاز دارند. در گذشته این مهارتها به شکل سنتی در بستر زندگی روزمره آموزش داده می شدند. بدون شک این نوع آموزش نه کافی بود و نه حتی همیشه به شکلی درست انجام می شد. به همین سبب در سال های اخیر بسیاری از سازمانها و نهادهای بین المللی تلاش دارند تا ضمن ارائه فهرستی از مهارتهای ضروری، زمینه های لازم برای آموزش آنها را فراهم کنند. این تلاش ها نشان می دهند که نظام آموزش و پرورش رسمی برای آموزش همه این مهارتها کافی نبوده و افراد برای موفقیت در زندگی لازم است تا این مهارت ها را در خود تقویت کنند.
نهادهای مختلف از جمله یونسکو، مجمع جهانی اقتصاد، سازمان بهداشت جهانی، یونیسف و نیز بسیاری از دانشگاهها – از جمله دانشگاه کمبریج – بر اساس اولویتها و ترجیحاتشان، فهرست متفاوتی از انواع مهارت های زندگی ارائه کردهاند. یکی از سازمانهای بین المللی که به ارائه فهرستی از این مهارت ها پرداخته، سازمان بهداشت جهانی است. مهارتهای دهگانه زندگی که سازمان بهداشت جهانی معرفی کرده است، فهرستی کاربردی برای تقویت مهارتها و تواناییهای ضروری زندگی بوده که به ما در رسیدن به تعادل و آرامش در زندگی نقش مهمی دارند. سازمان بهداشت جهانی مهارت های زندگی را به این شکل تعریف کرده است که «مهارتهای زندگی مجموعه مهارتهای روانی-اجتماعی هستند که به ما کمک میکنند به شکلی سازنده با نیازها و چالشهای زندگی روزمره روبهرو شویم و بهتر با آنها کنار بیاییم».
این سازمان بر پایه این تعریف، فهرست ده گانه مهارتهای زندگی را به شرح زیر ارائه کرده است:
- تصمیم گیری
ما هر روز با ده ها تصمیم مختلف در حوزه های مالی، ارتباطی و مانند آن روبرو هستیم و کیفیت تصمیمات ما اثر مستقیمی بر کیفیت زندگی ما دارند. شاید بی تناسب نباشد اگر بگوییم که یکی از مهمترین عوامل تمایز افراد موفق با سایر انسانها، فرصت شناسی و الگوهای صحیحی است که در تصمیم گیری های روزمره خود دارند. مهارت تصمیمگیری با تقویت قدرت تحلیل و ارزیابی گزینهها، زمینه را برای تصمیمگیریهای آگاهانه فراهم میسازد. مهارت درک موقعیتهای مختلف، سنجش راهکارهای موجود و در نهایت انتخاب بهترین گزینه، موجب افزایش اعتمادبهنفس و موفقیت در زندگی فردی و اجتماعی خواهد شد.
- مهارت حل مسئله
برای همه افراد در طول زندگی مسائل مختلفی اتفاق می افتد و چالشها و موانع، بخشی اجتنابناپذیر از زندگی هستند که نحوه مواجهه با آنها، تأثیر مستقیمی بر رشد و پیشرفت فردی دارد. مهارت حل مسئله شامل بخش های مختلفی می شود. نخست اینکه افراد راهکارهایی برای شناسایی مشکلات و مسائل را بدانند، بتوانند علل پیدایش آن مسائل را شناسایی کنند و در نهایت بتوانند با یافتن راهحلهای مناسب، مسیر را برای مدیریت بهتر مسائل هموار کنند. تفکر خلاق و انعطافپذیری ذهنی، از عناصر کلیدی در این مهارت محسوب میشوند. علاوه بر این مهارت، استفاده از مهارتهای دهگانه در مواجهه با مسائل می تواند از سردرگمی و واکنشهای هیجانی جلوگیری کرده و به فرد این امکان را میدهد که با رویکردی منطقی و هدفمند، مشکلات را پشت سر بگذارد. تحلیل موقعیت، بررسی گزینههای موجود و اجرای بهترین راهکار، نهتنها موجب کاهش تنشهای روزمره میشود، بلکه مسیر پیشرفت و موفقیت را نیز هموارتر خواهد کرد.
- تفکر انتقادی
در دنیایی که اطلاعات بهسرعت منتشر میشود، اخبار و داده های مختلفی در اطراف ما وجود دارد و اهالی فضای مجازی تحلیل های مختلفی را ارائه می دهند. از این رو توانایی تحلیل و ارزیابی دادهها از اهمیت بالایی برخوردار است. مهارتهای دهگانه زندگی با تقویت تفکر انتقادی، فرد را قادر میسازد تا اطلاعات را بدون تعصب بررسی کرده و تصمیمهای آگاهانه بگیرد. تشخیص استدلالهای منطقی، شناسایی سوگیریهای ذهنی و ارزیابی منابع اطلاعاتی، از جنبههای مهم این مهارت محسوب میشود. همچنین تفکر انتقادی سبب تلاش برای راهکارهایی جدید در حل مسائل می شود. بهکارگیری تفکر انتقادی، از پذیرش ناآگاهانه اطلاعات جلوگیری میکند و زمینه را برای درک عمیقتر مسائل فراهم میسازد.
- تفکر خلاق
خلاقیت و داشتن فکر خلاق، یکی از سرمایه های اصلی زندگی در دنیای پیچیده و در حال تغییر امروز است. خلاقیت و ذهن واگرا سبب می شود افراد موضوعات را بهتر و متفاوت از دیگران تحلیل نموده و مسائل را حل و فصل نمایند. افراد با تفکر خلاق اولا می توانند با خلق ایدههای نو و ارائه راهکارهای تازه، نقش مهمی در پیشرفت فردی و اجتماعی ایفا کنند و ثانیا می توانند به خوبی با چالش ها و مشکلات مواجهه داشته و راهکارهایی نو برای حل مسائل به دست آورند. این مهارت با افزایش انعطافپذیری ذهن، به فرد این امکان را میدهد که مسائل را از زوایای مختلف بررسی کرده و به نتایج نوآورانه دست یابد. پرورش تفکر خلاق در چارچوب مهارتهای دهگانه، موجب افزایش اعتمادبهنفس و توانایی حل مسائل پیچیده میشود. بهرهگیری از دیدگاههای متفاوت، پرسیدن سؤالات چالشبرانگیز و شکستن قالبهای فکری رایج، مسیر را برای دستیابی به ایدههای کارآمد و مؤثر هموار میکند.
- مهارت ارتباطات موثر
ارتباط مؤثر به این معنی است که ما بتوانیم خودمان را، چه به صورت کلامی و چه غیرکلامی، به روشهایی متناسب با فرهنگ و موقعیتهایمان ابراز کنیم. این به معنای توانایی بیان نظرات و خواستهها، و همچنین نیازها و ترسها است. و ممکن است به معنای توانایی درخواست مشاوره و کمک در مواقع نیاز باشد. با تقویت این مهارتها در حوزه ارتباط، احتمال بروز سوءتفاهمها کاهش مییابد و تعاملات سازندهتری شکل میگیرد. برقراری ارتباط مؤثر، علاوه بر افزایش اعتمادبهنفس، موجب بهبود روابط شخصی و حرفهای شده و فضایی برای همدلی، همکاری و درک بهتر احساسات و نیازهای دیگران ایجاد میکند.
- روابط بین فردی
مهارتهای روابط بین فردی به ما کمک میکند تا با افرادی که با آنها تعامل داریم، به شیوههای مثبت ارتباط برقرار کنیم. این میتواند به معنای توانایی ایجاد و حفظ روابط دوستانه باشد که میتواند برای سلامت روانی و اجتماعی ما بسیار مهم باشد. این میتواند به معنای حفظ روابط خوب با اعضای خانواده باشد که منبع مهمی از حمایت اجتماعی هستند. همچنین میتواند به معنای توانایی پایان دادن سازنده به روابط باشد. احترام به دیدگاههای متفاوت، درک احساسات دیگران و توانایی حل تعارضات، از عناصر اساسی در شکلگیری ارتباطات بین فردی به شمار میرود.
- خودآگاهی
خودآگاهی شامل شناخت خود، شخصیت، نقاط قوت و ضعف، خواستهها و چیزهایی است که دوست نداریم. توسعه خودآگاهی میتواند به ما کمک کند تا تشخیص دهیم چه زمانی تحت فشار روانی هستیم. این اغلب پیشنیاز ارتباط مؤثر و روابط بین فردی و ایجاد همدلی با دیگران است. شناخت دقیق احساسات، ارزشها و نقاط قوت، زمینهساز تصمیمگیریهای درست و تعاملات مؤثر است. مهارتهای دهگانه زندگی از طریق افزایش خودآگاهی، فرد را قادر میسازد تا واکنشهای احساسی خود را بهتر درک کرده و به شیوهای سازنده مدیریت کند. این آگاهی، امکان رشد شخصی و خودشناسی عمیقتر را فراهم میآورد.
- همدلی
در مشاغل مدیریتی، اداری و تجاری که بر پایه ارتباطات انسانی طراحی شده اند، همدلی نقش مهمی در موفقیت افراد در محیط کاری دارد. همدلی سبب می شود تا احساسات و نیازهای دیگران را به خوبی درک کرده و تعاملات خود را بر پایه درک متقابل بنا کنیم. این توانایی، موجب کاهش سوءتفاهمها و ایجاد فضایی دوستانه در محیط های اجتماعی و کاری میشود. پرورش مهارتهای دهگانه در حوزه همدلی، به تقویت پیوندهای اجتماعی و افزایش حس مسئولیتپذیری در برابر دیگران منجر میشود. فردی که توانایی همدلی را در خود گسترش میدهد، روابطی عمیقتر و پایدارتر شکل داده و محیطی مثبت و آرامشبخش در تعاملات خود ایجاد میکند.
- مقابله با فشار روانی
سبک زندگی و سرعت اتفاقات اطراف ما سبب شده تا فشارهای روزمره، بخش جداییناپذیر زندگی شوند. از این رو نحوه مدیریت آنها، تأثیر زیادی بر سلامت روان دارد. بر اساس تحقیقات حوزه روانشناسی، یادگیری مجموعه ای از فنون و مهارتها همچون مدیریت زمان، اولویتبندی وظایف، رویکرد مثبتاندیشانه، کنترل مؤثر هیجاناتو بهرهگیری از روشهای آرامسازی ذهن می تواند نقش مهمی در مدیریت فشار روانی در افراد داشته باشد. با آموزش این مهارتها و فنون مرتبط افراد می توانند در شرایط پرفشار، آرامش خود را حفظ کرده و واکنشهای منطقیتری در مواجهه با موضوعات نشان دهند.
- مدیریت هیجانات و احساسات
هیجانات و احساسات، بخش مهم و تاثیرگذاری از زندگی انسان هاست و نحوه مدیریت آنها، نقش تعیینکنندهای در سلامت روانی و اجتماعی دارد. توانایی افراد در شناخت، پذیرش، تنظیم و مدیریت هیجانات خود و دیگران از جمله مهارتهای اصلی است که زندگی شخصی و اجتماعی ما را بهبود می دهد. این توانایی به افراد کمک میکند تا واکنشهای عاطفی خود را به شیوهای متعادل بروز داده و از انجام رفتارهای تکانشی و آسیبهای ناشی از سرکوب احساسات جلوگیری نمایند.
تحریریه آکادمی مثبت مدرسه